• Deutsch
  • English
Zadzwoń+48 77 46 54 800
Działalność naukowa

BADANIA NAUKOWE STOWARZYSZENIA DELTA

2003

Pierwsze zaangażowanie się Stowarzyszenia Delta w badania naukowe miało miejsce w 2003 roku, na rok przed otwarciem przez Stowarzyszenie „Bałtowskiego Parku Jurajskiego” (dziś JuraParku Bałtów). Był to udział w wydobyciu i zabezpieczeniu zagadkowych wczesnojurajskich roślin w kamieniołomie w Śmiłowie koło Szydłowca – zielnych roślin zasypanych w pozycji przyżyciowej przez wydmę 180 mln lat temu.

2004 – 2007

Następne działania prowadzone na tym polu związane były z ochroną i zabezpieczeniem stanowisk i znalezisk paleontologicznych w rejonie samego Bałtowa i stworzenie w latach 2004-2007 terenowego zaplecza badawczego dla naukowców, głownie z Państwowego Instytutu Geologicznego i Uniwersytetu Warszawskiego. Wśród ówczesnych dokonań należy zwrócić uwagę na pomoc w opracowaniu, zabezpieczeniu i udostępnieniu publiczności znalezisk śladów dinozaurów w Żydowskim Jarze i na Czarciej Stopce.

 

2008

Od roku 2008 JuraPark podjął własne prace badawcze w zakresie paleoichnologii kręgowców jednocześnie rozszerzając swoje działania poza obszar świętokrzyski i poza kontynent europejski. Przedmiotem badań były tropy dinozaurów z później jury obszaru świętokrzyskiego i nowe późnotriasowe znaleziska śladów dinozaurów w rejonie Moab (USA). Prace te opublikowane zostały na łamach czasopism naukowych w 2009 roku.

2009

Z kolei w roku 2009 JuraPark podjął się pracy badawczej i zakrojonej na ogromną skalę akcji ratunkowej unikatowych znalezisk tropów wczesnojurajskich dinozaurów z Szydłówka. Dziesiątki wielotonowych okazów zostało w całości przewiezionych i zabezpieczonych w JuraParku w Bałtowie. W tym samym roku przeprowadzone zostały również przez JuraPark pionierskie badania środkowojurajskich stanowisk dinozaurów w rejonie Imilchil w Maroku, oraz dokonane zostało odkrycie pierwszego śladu przedstawiciela terizinozaurów w Północnej Ameryce, w późnokredowych osadach z Muddy Creek Canyon (USA).

2010 – 2011

W latach 2010-2011 JuraPark podjął kolejne zagadnienia badawcze na kontynencie północnoamerykańskim dotyczące powtórnych badań znanych już typów śladów jak Kayentapus i Sauroxallopus, a także opracowywania nowych dinozaurowych znalezisk na terenie stanu Utah, na mocy uprawnień amerykańskiego urzędu do zarządzania ziemiami federalnym (Bureau of Land Management). Prace te wiążą się z wyjątkowym odkryciem niezwykle bogatego i doskonale zachowanego zespołu śladów wczesnokredowych dinozaurów w Mill Canyon oraz późnojurajskich znalezisk na własnym stanowisku formacji Morrison będącym terenem Moab Giants należącym wraz z JuraPark do grupy Paleosafari. Dodatkowymi obszarami opracowań naukowych są też w tym okresie pojedyncze znaleziska z terenu Mongolii i Grecji. Natomiast od roku 2011 JuraPark bierze aktywny udział w badaniach na obszarze Chińskiej Republiki Ludowej, w prowincjach Hebei, Sichuan, Shandong, Autonomicznym Okręgu Xinjiang Uyghur i w rejonie Pekinu. Owocem tej rozwlekłej działalności jest siedemnaście opublikowanych prac naukowych afiliowanych przez JuraPark oraz współpraca z zespołami naukowymi z szesnastu placówek badawczych na świecie: University of Colorado (USA), Key Laboratory of Evolutionary Systematics of Vertebrates (Chiny), China University of Geosciences (Chiny), Saurierwelt Palaontologisches Museum (Niemcy), Zigong Dinosaur Museum (Chiny), Peace Region Palaeontological Reseach Center (Kanada), Museum of Western Colorado (USA), Chinju Natinal University of Education (Korea Południowa), National Research Institute of Cultural Heritage (Korea Południowa), Utah Geological Survey (USA), Linyi University (Chiny), Upsala University (Szwecja), Dexie State College (USA), Gansu Geological Museum (Chiny), University of Alberta (Kanada) i New Mexico Museum of Natural History and Science (USA).

Do roku 2013, Paleosafari JuraPark postrzegany w Polsce, jako zespół parków tematycznych, na arenie międzynarodowej zyskał swoje miejsce, jako nowa placówka badawcza, której ambicje odnoszą się również do ochrony zabytków paleontologicznych w globalnym zakresie. W 2012 roku, liderzy grupy Pleosafari, Piotr Lichota, prof. Martin Lockley i dr Gerard Gierliński, nakreślili zakres i charakter aspiracji Paleosafari JuraPark w ramach międzynawowej ochrony geodziedzictwa ludzkości pod patronatem UNESCO.

HISTORIA ODKRYĆ

1857

Oskar Kolberg, etnograf, w swym monumentalnym dziele “Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce ” opisuje odcisk „stopy z pazurami“, widniejący na skale niedaleko Szydłowca, przypisywany przez lud diabłu.

1959

Władysław Karaszewski, nestor polskiej geologii, nieoczekiwanie znajduje dwa wczesnojurajskie ślady dinozaurów w maleńkim kamieniołomie gospodarskim nieopodal wsi Gliniany Las w Górach Świętokrzyskich. W owym czasie nikt nie spodziewał się odkryć dinozaurów w Polsce.

1966

Władysław Karaszewski opracowuje pierwszy trop ze środkowego triasu Gór Świętokrzyskich należący do archozaura.

 

1969

Władysław Karaszewski publikuje jeden ze swoich okazów, pierwsze opracowanie tropu wczesno jurajskiego dinozaura z Glinianego Lasu.

 

1980

Podczas prac ziemnych przy budowie zapory w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego geolodzy, Tadeusz Ptaszyński i Kazimierz Rdzanek znajdują ślady wczesnotriasowych zwierząt i rok później publikują swoje odkrycie na łamach Przeglądu Geologicznego.

 

1983

Przybyły z USA młody badacz Gerard Gierliński, na podstawie informacji przekazanych mu przez Grzegorza Pieńkowskiego z PIG, tuż przed Sylwestrem, dociera do troponośnej warstwy w Glinianym Lesie. Ponowne odkrycie, dokonane po 24 latach od czasów doc. Władysława Karaszewskiego, zapoczątkuje złote lata polskiej paleoichnologii.

 

1985

Grzegorz Pieńkowski znajduje kolejne tropy dinozaurów, w nowych stanowiskach jury dolnej Polski, w Sołtykowie i Zapniowie w Górach Świętokrzyskich.

 

1987

Opublikowana zostaje pierwsza obszerna publikacja dotycząca wczesnojurajskich śladów dinozaurów w Polsce przez Gerarda Gierlińskiego i Agatę Potemską na łamach Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie. W tym samym czasie G. Pieńkowski i G. Gierliński na łamach Przeglądu Geologicznego publikują nowe znaleziska tropów dinozaurów z Sołtykowa i Zapniowa.

 

1988-89

Znalezione zostały ścieżki tropów wczesnojurajskich dinozaurów ptasiomiednicznych w Glinianym Lesie, jak również drapieżnych teropodów z Sołtykowa. Znaleziska te dokonane przez Gerarda Gierlińskiego stały się zalążkiem olbrzymiej dziś kolekcji ichnologicznej Państwowego Instytutu Geologicznego.

 

1990

Ryszard Fuglewicz, Tadeusz Ptaszyński i Kazimierz Rdzanek publikują obszerne opracowanie tropów wczesnotriasowych zwierząt z Wiór w Acta Palaeontologica Polonica.

 

1991

Gerard Gierliński na łamach prestiżowego magazynu Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology publikuje znaleziska z Glinianego Lasu i Sołtykowa, wprowadzając do nauki cztery nowe ichnogatunki i definiując na nowo systematykę dolnojurajskich tropów dinozaurów, wyznaczając tym samym nowe kierunki rozwoju paleoichnologii.

 

1995

Gerard Gierliński publikuje książkę „Śladami polskich dinozaurów”, pierwszą pozycję tego typu w Polsce. W tym czasie opisuje na łamach Przeglądu Geologicznego ślady wczesnojurajskich dinozaurów z Zapniowa, Jakubowa i Idzikowic.

 

1996

Zostaje opublikowane opracowanie tropu Plesiornis z Glinianego Lasu, który został zidentyfikowany przez Gerarda Gierlińskiego jako najstarszy ptasi ślad z dolnej jury, przesuwając moment pojawienia się ptaków o 50 mln lat wstecz, wzbudzając tym samym kontrowersje i wywracając dotychczasową wizję ewolucji ptaków.

 

1997

Gerard Gierliński odnajduje pierwsze w Polsce tropy wczesnojurajskich zauropodów, w nowym stanowisku w Gromadzicach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Odkrycie zostaje opublikowane na łamach prestiżowego w Polsce czasopisma paleontologicznego Acta Palaeontologica Polonica.

 

1998

W Sołtykowie, podczas kręcenia materiału do Telewizji Edukacyjnej, w dosyć niesprzyjających listopadowych warunkach pogodowych, zostaje odkryty najstarszy zapis stadnego życia dinozaurów sprzed 200 milionów lat, powierzchnia pokryta szlakami tropów zauropodów, zarówno osobników dorosłych, jak i młodocianych, atakowanych przez dwa drapieżne teropody. Około 100 metrów kwadratowych powierzchni z tropami zostało finalnie odsłonięte w następnym roku, zaimpregnowane i zabezpieczone wiatą. Obecnie stanowi gwóźdź programu zwiedzania rezerwatu Gagaty Sołtykowskie, oraz ekspozycji JuraPark, gdzie pokazana jest rekonstrukcja całego zdarzenia sprzed 200 mln. lat. Wspólne odkrycie Gerarda Gierlińskiego i Gerarda Sawickiego opublikowane zostaje w Kwartalniku Geologicznym w 1998 roku, a dokładna analiza znaleziska opracowana zostaje rok później przez Gerarda Gierlińskiego i Grzegorza Pieńkowskiego.

 

1999

Do wąskiego jeszcze wówczas grona badaczy dinozaurowych śladów w Polsce przyłącza się młody odkrywca i późniejszy badacz – Grzegorz Niedźwiedzki. Jego pierwsze odkrycie to doskonale zachowane ślady wczesnojurajskich dinozaurów ptasiomiednicznych z Gromadzic. W tym samym roku Gierliński identyfikuje dotychczas enigmatyczne ślady z Glinianego Lasu, jako tropy należące do scelidozaurów. Praca ta ukazuje się na łamach Acta Palaeontologica Polonica. Później okazuje się, że do scelidozaurów również należały ślady odkryte przez Niedźwiedzkiego w Gromadzicach.

 

2001

Gerard Gierliński za namową jednego z największych polskich geologów – prof. Zbigniewa Kotańskiego, postanawia sprawdzić źródło ludowej legendy w późnojurajskich skałach rejonu świętokrzyskiego.

 

Miejscem, które zaintrygowało prof. Kotańskiego była tzw. Czarcia Stopka w Bałtowie – ślad dużego dinozaura drapieżnego. Trop ten, częściowo zatarty przez erozję, według legendy miał zostawić diabeł próbujący przeskoczyć dolinę rzeki Kamiennej. Legendarny ślad w Bałtowie był jednak o tyle dziwny, że zachował się w skałach pochodzenia morskiego, a nie lądowego.

 

Tak zaczęła się kolejna epoka badań nad śladami polskich dinozaurów. Epoka, której bohaterami były dinozaury wędrujące wapiennymi plażami tropikalnych wysp późnojurajskiego morza rejonu świętokrzyskiego i późnokredowymi wybrzeżami Roztocza.

 

Zespół poszerza się o kolejne osoby – Elżbietę Gaździcką, Konrada Kowalskiego i Artura Gołasę. Tropy kolejnych późnojurajskich dinozaurów zostają odkryte w rejonie świętokrzyskim: ślad kamptozaura w kopalni Cementowni Ożarów i ślad stegozaura w Bałtowie.

 

2002

Na początku roku, Gerard Gierliński, Elżbieta Gaździcka, Grzegorz Niedźwiedzki i Konrad Kowalski znajdują kolejne późnojurajskie stanowisko na obrzeżu Gór Świętokrzyskich w Błazinach koło Iłży. W górnojurajskich nabrzeżnych osadach wapiennych, wydobywanych w lokalnym kamieniołomie zostają znalezione ślady zauropodów Brontopodus sp. oraz teropodów Megalosauripus sp.

 

W drugiej połowie roku, Gerard Gierliński wraz z Karolem Sabathem publikują prace o tropie stegozaura z Bałtowa na łamach Acta Palaeontologica Polonica. Praca przedstawia argumenty przemawiające za dwunożnością stegozaurów, które dotychczas uważano za wyłącznie czworonożne dinozaury a ich tropy nie były rozpoznane. Nowe poglądy przyczyniają się do kolejnych prac badawczych obejmujących swym zasięgiem Hiszpanię i Stany Zjednoczone. Zespół badaczy poszerza się o Martina Lockleya, Roberta Bakkera, Kenta Humpsa i Matthew Mossbruckera.

 

2003

Prof. Jerzy Dzik na łamach Journal of Vertebrate Paleontology publikuje pierwsze odkrycie kości dinozauromorfa z terenu Polski, silezaura z późnotriasowych osadów Krasiejowa na Opolszczyźnie. W następnych latach, za sprawą Grzegorza Niedźwiedzkiego badania nad triasowymi dinozaurami tego regionu Polski zostaną również wzbogacone o znaleziska ich tropów.

 

W Bałtowie natomiast Piotr Nowacki dokonuje zaskakującego znaleziska śladu maleńkiego teropoda (kompsognata) pod Czarcią Stopką. Znalezisko to wraz z późniejszym odkryciem śladu małego teropoda z Wólki Bałtowskiej zostaje opublikowane na łamach Acta Geologica Polonica, sześć lat później, w 2009 roku przez Gierlińskiego, Niedźwiedzkiego i Nowackiego.

 

2004

Z inicjatywy Piotra Lichoty powstaje w Bałtowie, pierwszy w Polsce, park dinozaurów mający na celu edukację, rozrywkę, ochronę i wyeksponowanie znalezisk paleontologicznych regionu. Piotr Menducki we współpracy z Karolem Sabathem tworzy merytoryczną formę obiektu.

 

2005

Grzegorz Pieńkowski i Grzegorz Niedźwiedzki publikują pierwsze znalezisko tropów gadów latających, odkrytych w późnojurajskich wapieniach Wierzbicy. Gerard Gierliński odkrywa pierwszy trop późnokredowego dinozaura kaczodziobego w Polsce, koło wsi Potok na Roztoczu.

 

2006

Grzegorz Niedźwiedzki odkrywa trop późnokredowego dużego teropoda koło wsi Potok na Roztoczu. Znaleziska z Roztocza ukazują się drukiem dwa lata później w woluminie Oryctos dedykowanemu pamięci Karola Sabatha, zmarłemu tragicznie w 2007 roku. Autorami opracowania jest Gerard Gierliński, Izabela Ploch, Eugenia Gawor-Biedowa i Grzegorz Niedźwiedzki.

 

2007 – DZIŚ

Nowe tropy jurajskich teropodów i dryomorfów zostają odkryte przez Gerarda Gierlińskiego w Żydowskim Jarze w Bałtowie. Znajduje on też nowe ślady kredowych dinozaurów na Roztoczu, trop terizinozaura, dromeozaura i owiraptozaura na Górze Młynarce. Później, w tym samym miejscu Piotr Lichota odkrywa niezwykły ślad prymitywnego dinozaura rogatego. Zespół śladów z Góry Młynarki sugeruje azjatycki rodowód ich dinozaurowych sprawców. W ostatnich latach następuje gwałtowny rozwój badań. Odkrycia skamieniałych tropów w Polsce dotyczą tych najstarszych, jakie występują w zapisie kopalnym po te najmłodsze, pochodzące już z ery dominacji ssaków. Grzegorz Niedźwiedzki wspólnie z Piotrem Szrekiem, Katarzyną Narkiewicz, Markiem Narkiewiczem i Perem Ahlbergiem, publikują na łamach „Nature” odkrycie śladów tetrapodów z Zachełmia, datowanych na 395 mln lat, przesuwając tym samym moment wyjścia kręgowców na ląd o 18 mln lat wcześniej w stosunku do najstarszych szczątków kopalnych tych zwierząt. Z drugiej strony Gierliński z Lidią Adach i Grzegorzem Niedźwiedzkim publikują pierwsze w Polsce znaleziska tropów środkowomioceńskich ssaków sprzed 13 mln lat.

 

W tym czasie park paleontologiczny w Bałtowie rozrasta się i przekształca w JuraPark, stanowiący część globalnego projektu muzealniczego o nazwie PaleoSafari. JuraPark angażuje się w liczne akcje ochrony obiektów paleontologicznych. Jedną z największych akcji ratunkowych była ewakuacja unikatowych znalezisk tropów dinozaurów z Szydłówka, zabezpieczonych obecnie w Bałtowie, w obiekcie noszącym nazwę Sabathówka. W celu podniesienia jakości edukacyjnej powstaje studio paleontologiczno-artystyczne produkujące wysokiej jakości rekonstrukcje kopalnych zwierząt. Obszar działalności JuraPark rozciąga się od Krasiejowa na zachodzie kraju, aż po wschodni kraniec Polski na Roztoczu. JuraPark podejmuje patronat nad badaniami kopalnych tropów w rejonie świętokrzyskim, na Roztoczu, Opolszczyźnie, w Maroku, Grecji i w Stanach Zjednoczonych. Szereg projektów badawczych realizuje przy współpracy z Państwowym Instytutem Geologicznym, Uniwersytetem Kolorado, Polską Akademią Nauk, Uniwersytetem Śląskim i Warszawskim.